فصل بيست و سوم
عصر فيلوپونوس
(نيمهٴ اول سدهٴ ششم)
الف. نظري به علم در نيمهٴ اول سدهٴ ششم. ب. زمينهٴ ديني. ج. فلسفهٴ بيزانسي، سرياني و لاتيني. د. رياضيات بيزانسي، لاتيني و هندي. ه . نجوم هندي، چيني، بيزانسي و لاتيني. و. فيزيك و فنآوري بيزانسي. ز. گياهشناسي بيزانسي و لاتيني، تدبير منزل چيني. ح. جغرافياي چيني و بيزانسي. ط. طب لاتيني، بيزانسي، سرياني، ايراني و چيني. ي.تاريخنويسي بيزانسي، لاتيني، سرياني و چيني. يا. قانون رومي و بربري. يب. زبانشناسي و فن تعليم بيزانسي، لاتيني و چيني.
الف. نظري به علم در نيمهٴ اول سدهٴ ششم
1. عصري را كه اينك مورد مطالعه قرار ميدهيم يكي از تاريكترين دورههاي عصر ظلمت دانستهاند. اكنون خواهيم ديد كه اين عصر دورهٴ آميزش و فعاليت چشمگيري بوده -- فعاليتي كه به زمينهٴ فكري يا كشور خاصي منحصر نبود، بلكه همهٴ بخشهاي علم را دربر گرفت و افتخارش نصيب ملتهاي زيادي شد. درست است كه شرايط سياسي بهطور كلي براي نمو تمدن نامساعد بود، با اين حال، ميبينيم كه تمدن ادامه يافت و حتي ترقي كرد. ظلمتي كه مورخان از آن داد سخن ميدهند، در اصل، ظلمت جهل ايشان است.
2. زمينهٴ ديني. آكادمي بلندپايهٴ آتن در 529 به فرمان يوستينيان بسته شد (لوكئوم مدتها پيش از ميان رفته بود)، ولي اين اقدام منافعي نيز داشت. دليلش آن بود كه ديگر اهميت آكادمي بيشتر جنبهٴ تاريخي و احساساتي داشت: تفوق آن همراه با پايان تفوق يونان بهسر آمده بود، هنگامي كه آتن به صورت شهرستان يا ايالتي درآمد كه از بسياري مراكز ديگر تأثيرگذاري و رونق كمتري داشت، آكادمي آن نيز به صورت يك مدرسهٴ ايالتي درآمد. به علاوه، سالي كه در آن عمر